VPN czy proxy? Na czym polega różnica i kiedy które ma sens

Telegram ma pole na adres proxy, przeglądarka i ustawienia Wi-Fi też, a VPN to zwykle osobna aplikacja. Jedno i drugie wysyła cię do sieci przez cudzy serwer, więc wybór między VPN a proxy może wyglądać jak rzut monetą. Tak nie jest. Proxy działa tylko tam, gdzie je ustawisz, w jednym programie albo w jednej sieci, i nie zawsze w ogóle szyfruje ruch. VPN przejmuje ruch całego urządzenia i szyfruje go aż do serwera.

Proxy działa w obrębie jednego programu

Serwer proxy to program działający na cudzym komputerze. Przyjmuje zapytanie od twojego programu, powtarza je stronie i przekazuje ci odpowiedź. Adres i port proxy wpisujesz w ustawieniach przeglądarki, pojedynczej aplikacji albo całego systemu. Przez proxy idzie tylko to, co tak ustawisz, a wszystko inne na urządzeniu nadal łączy się bezpośrednio, z twojego prawdziwego adresu.

Pod tą nazwą kryje się kilka zupełnie różnych rzeczy.

• Proxy HTTP przekazuje zapytania do stron. Strony z HTTPS nadal przez nie działają, ale odcinek między tobą a proxy zwykle nie jest szyfrowany.
• SOCKS5 potrafi przenosić nie tylko strony, o ile program go obsługuje, i również niczego nie szyfruje.
• Proxy transparentne ustawia administrator sieci w biurze albo na uczelni. Nikt nie konfiguruje go na swoim urządzeniu i wiele osób nawet nie wie, że tam jest, a ono w tym czasie filtruje albo buforuje ruch całej sieci.
• Proxy w aplikacji znajduje się w ustawieniach jednego programu. Tak działa Telegram. Może korzystać z SOCKS5 albo z własnych proxy MTProto, a to ustawienie nie wpływa na żadną inną aplikację.

VPN obejmuje całe urządzenie

VPN podłącza się do systemu operacyjnego, a nie do pojedynczego programu. Aplikacja VPN dodaje w telefonie lub komputerze wirtualne połączenie sieciowe, a system kieruje do niego ruch wszystkich programów. Kopia zapasowa zdjęć, sklep z aplikacjami, klient poczty i każda karta przeglądarki idą tą drogą i żadne z nich nie wymaga osobnej konfiguracji.

Szyfrowanie jest częścią samego połączenia, a nie polem wyboru, które można zapomnieć zaznaczyć. W tekście o tym, jak działa VPN, śledzimy drogę zapytania przez dostawcę internetu i serwer, a potem pokazujemy, co ostatecznie widzi strona.

Szyfrowanie i to, co widać po drodze

Ani proxy HTTP, ani SOCKS5 nie dodają własnego szyfrowania. Jeśli otworzysz przez nie stronę bez HTTPS, przeczytać ją mogą właściciel Wi-Fi, dostawca internetu i samo proxy. Na stronach z HTTPS treść jest chroniona, ale nazwa strony nadal idzie otwartym tekstem, bo proxy musi wiedzieć, dokąd wysłać zapytanie.

Dochodzi jeszcze DNS. Zanim urządzenie otworzy stronę, pyta, pod jakim adresem IP się ona znajduje. Przy SOCKS5 program może zadać to pytanie z pominięciem proxy, więc dostawca widzi nazwy stron, choć same strony idą przez pośrednika. Firefox od wersji 128 (2024) domyślnie wysyła zapytania DNS przez proxy SOCKS5, ale wiele innych programów tego nie robi, więc warto to sprawdzić.

Niektóre proxy szyfrują jednak połączenie ze sobą, na przykład proxy HTTPS i protokoły takie jak Shadowsocks. Ale to cecha konkretnej usługi, a samo słowo „proxy” w jej opisie tego nie powie. Nowoczesny VPN szyfruje odcinek między urządzeniem a serwerem, więc dostawca widzi tylko połączenie z jednym serwerem.

Do kogo trafia twój ruch

Każdy pośrednik ma właściciela, który widzi, do jakich stron idą twoje zapytania. Proxy i VPN nie różnią się tu niczym. Dlatego technologia ma mniejsze znaczenie niż pytanie, komu te zapytania powierzasz.

Najbardziej ryzykowny wybór to darmowe publiczne proxy z jednej z list krążących w sieci. Badacze z Grecji, Cypru i USA przez dwa miesiące sprawdzali tysiące otwartych proxy HTTP i w 2018 roku przedstawili wyniki na konferencji bezpieczeństwa NDSS. Okazało się, że 38% z nich w jakiś sposób zmieniało przechodzące przez nie strony. Większość zmian była nieszkodliwa, ale 5,15% proxy wstrzykiwało reklamy, dodawało kod śledzący odwiedzających albo przekierowywało ludzi na strony ze złośliwym oprogramowaniem. Lista nie powie ci, kto prowadzi taki serwer ani z czego się utrzymuje.

Technicznie usługa VPN widzi tyle samo co właściciel proxy. Różnica polega na tym, że to firma z aplikacją, zespołem wsparcia i regulaminem, którą wybierasz świadomie, a nie przypadkowy adres z arkusza kalkulacyjnego.

A co z szybkością?

Szybkość zależy znacznie bardziej od serwera niż od technologii. Przeciążone darmowe proxy na innym kontynencie niemal na pewno przegra z VPN, którego serwer jest blisko, a porządne proxy w sąsiednim kraju jest ledwo odczuwalne. Szyfrowanie VPN też zajmuje czas, ale na dzisiejszych telefonach i laptopach to drobiazg w porównaniu z opóźnieniem, które dokłada odległość.

Bardziej odczujesz zakres działania. Proxy dotyczy tylko programu, w którym je ustawisz, więc wolne proxy spowalnia jedną przeglądarkę. VPN przejmuje cały ruch, a gdy serwer jest daleko, zwalnia wszystko naraz, łącznie z tym, czego wcale nie zamierzasz przez niego puszczać. Pomaga wybór pobliskiego kraju i ustawienie wyjątków, o czym niżej.

Cztery codzienne sytuacje

Dostawca blokuje stronę

Jeśli blokada opiera się na adresie strony, przepuści cię proxy ustawione w przeglądarce. Ale filtr, który analizuje ruch, zobaczy nazwę strony w nieszyfrowanym połączeniu z proxy i też ją zablokuje. Do tego aplikacja tego samego serwisu na telefonie nic nie wie o proxy w przeglądarce. Przez VPN przechodzą i przeglądarka, i aplikacje.

Darmowe Wi-Fi w hotelu albo na dworcu

To zadanie dla VPN. Proxy w przeglądarce nic nie daje poczcie, komunikatorom ani temu, co działa w tle. Z VPN właściciel hotspotu widzi tylko, że twoje urządzenie łączy się z jednym serwerem, i nie ma pojęcia, z jakich usług korzystasz.

Jeden serwis wymaga innego kraju

Załóżmy, że jesteś w podróży i potrzebujesz strony, która działa tylko dla odwiedzających z określonego kraju. Jeśli otwiera się w przeglądarce, wystarczy proxy w tym kraju. Jeśli to aplikacja na telefonie albo telewizorze, prościej włączyć VPN i wybrać ten kraj.

Komunikatory, gry i rozmowy

Gry i rozmowy głosowe często wysyłają dane przez UDP, a proxy HTTP przekazuje tylko zwykłe połączenia TCP. SOCKS5 na papierze obsługuje UDP, ale niewiele programów z tego korzysta, a wiele w ogóle ignoruje systemowe ustawienia proxy. Przez VPN te aplikacje zwykle przechodzą bez dodatkowej konfiguracji, bo dla nich wygląda to jak zwykłe połączenie z internetem.

Bebra na tym tle

Bebra to aplikacja VPN. Dodaje do systemu profil VPN, a ruch z całego urządzenia idzie przez serwer, łącznie z przeglądarką i grami. Bebra nie ma rozszerzenia do przeglądarki i nie jest ono potrzebne, bo aplikacja i tak obejmuje tunelem każdą przeglądarkę. Wersję na swój system pobierzesz ze strony pobierania.

Połączenie korzysta z protokołów VLESS + REALITY, XHTTP, Hysteria2 i Shadowsocks. O tym, którego użyć i którą trasę wybrać, decyduje aplikacja.

Jeśli coś ma omijać VPN, użyj tunelowania dzielonego. Stuknij „Tunel” u góry ekranu głównego i wybierz „Ręcznie”. Wpisz tam adresy IP, podsieci albo domeny, po jednym w wierszu, a połączenia z nimi pójdą bezpośrednio. Na Androidzie możesz też wybrać aplikacje, które omijają VPN.

Każdy plan obejmuje wszystkie 187 krajów, a urządzeń możesz podłączyć, ile chcesz. Możesz zacząć od okresu próbnego za 10 ₽. 3 dni pełnego dostępu, potem 500 ₽ miesięcznie. Subskrypcja odnawia się automatycznie.